***

تاریخ تلاوت

تلاوت به شیوه امروزی در صدر اسلام و سال های پس از آن و تا دو قرن پیش وجود نداشته است بلکه این روش طی یک فرایند تکاملی، مراحل تکوین و تطور خود را پشت سر گذاشته  و پس از سالیان متمادی بدین شیوه و شکل، به نسل های امروزی منتقل شده است. یعنی تلاوت قرآن در مراحل مختلف سیر تکاملی خود، از عوامل گوناگون تأثیر گرفته است. همچنین ابعاد وسیعی از علوم را به خود اختصاص داده و نوابغ بی شماری را به خود دیده است.

پس از نزول آیات قرآن کریم و تلاوت آنها توسط پیامبر اکرم برای صحابه، جنبه های اعجاز آمیز دیگری نیز به غیر از فصاحت و بلاغت آیات، برای مسلمانان آشکار شد.

 در این میان قابلیت زیباسازی صوت در قرائت آیات، جلوه ی ویژه ای داشت که اصولاً با رهنمود های پیامبر و ترغیب ایشان نسبت به تحسین صوت هنگام قرائت قرآن به عنوان یک بعد از ابعاد اعجاز قرآن کریم بروز کرد.

پیامبر به برخی از حافظان کلام وحی که دارای صدای خوشی بودند فرمان داد برای جذب مردم به دین اسلام آیات قرآن را با صدای زیبا در بین مردم قرائت کنند. برخی از آنان را نیز جهت تبلیغ دین، به نقاط مختلف جزیره العرب فرستاد. مورخان در خصوص جذابیت قرائت این اشخاص و از همه مهمتر جذابیت قرائت قرآن توسط ائمه معصومین سخن ها بسیار گفته اند. در این میان از پیدایش افرادی در عصر پیامبر با عنوان قراء سخن به میان آمده است که قرائت قرآن و تدریس آن، از اشتغالات عمده زندگی ایشان بوده است.

همچنین گفته شده که پیدایش وجوه مختلف قرائت که پایه و مبنای موضوع قرائات قرآنی است در نیمه ابتدایی قرن اول هجری قمری اتفاق افتاده است. تحولاتی که ناشی از رویکرد زیبایی شناسی در قرائت قرآن کریم بوده است موجب مطرح شدن اصطلاحاتی همچون ترتیل و تحسین و یا تزئین در دوران پیامبر و صحابه شده که در طی سالیان بعد با عنوان تجوید شناخته شده است.

قدر مسلم آن است که ظاهر تلاوت قرآن از ابتدا تا زمان ورود اسلام به شهرهای کوفه و شام بیشتر منحصر در قرائت های قرآنی و تجوید آن هم محدود در ارتباط گفتاری بوده است و در زمینه لحنی ابداع های قابل توجهی در آن دیده نمی شود. در این زمین باید به ورود اسلام به مصر و وقایع پس از آن دقت نظر بیشتری داشت چرا که مصر از جهات مختلف اهمیت و جایگاه ویژه ای دارد چنان که در تاریخ آن را ارض الحضاره یعنی سرزمین تمدن نامیده اند.

همچنین این کشور در طول تاریخ عرصه ی تاخت و تاز فرهنگ های مختلف بوده است و همین امر موجب تغییرات متنوع فرهنگی و به دنبال آن غنای فرهنگ بومی و اجتماعی این سرزمین شده است.

گویند نخستین کسی که قرآن کریم را در اولین مسجد جامع مصر تلاوت کرد عبید بن مخمر المعاقری بود که از صحابه پیامبر به شمار می رفت و شاهد فتح مصر بوده است. همچنین نخستین کسی که قرآن را به قرائت نافع مدنی در مصر تلاوت کرد ابو میسره عبدالرحمن بن میسره بوده است. از زمان ورود مصحف عثمانی به مصر تا اواخر قرن دوم هجری قمری این سرزمین تبدیل به مرکزی برای قاریان و قرائت قرآن شد.

 بزرگترین قاریان عصر در آن ظاهر شدند و نسل ایشان به طور متوالی تا قرن ۱۴ هجری ادامه پیدا کرد. تلاوت قرآن اصول و احکام خود را که از زمان پیامبر شکل گرفته و پس از آن نیز توسط علمای این رشته گرد آمده بود حفظ کرد. زیرا این اصول به صورت سینه به سینه نقل می شد.

بدین ترتیب تجوید تبدیل به علمی معتبر شد و تغنی قرآن بر اساس مقامات موسیقی نیز به آن پیوست و به پیروی آن اصوات قاریان زیبا شد و استماع قرآن توسط مسلمانان همراه با آثار وجدانی عمیق شد.

طبیعتاً پس از تدوین کتاب هایی در زمینه تجوید و علم قرائات و وقف و ابتدا و همچنین تحولات موسیقی عربی تلاوت قرآن نیز وارد مرحله ی جدیدی شد. پس از آن با پیدایش ستارگانی همچون شیخ احمد ندا در قرن ۱۹ میلادی دوره نوینی از دوره های تلاوت قرآن که در حقیقت مبدأ پیدایش شیوه کنونی تلاوت مصر به شمار می ورد بوجود آمد. پس از آن با شروع عصر رادیو و پیدایش وسایل ضبط، قرائت آخرین قاریان باقی مانده از قرن ۱۹ میلادی جاودانه شد بنابراین میراث عظیم تلاوت قاریان قرآن مربوط به دوره های پس از ورود رادیو به جامعه مصر قلمداد می شود. دوره ای که موجب شد تا شکل واقعی و ملموس قرائت قراء عصر طلایی تلاوت برای آیندگان به یادگار گذاشته شود. به همین دلیل گفتنی ها در مورد این دوره بسیار زیاد است.

قاریان زیادی در این دوره ظاهر شده اند و همین افراد موجب ابداع روشی جدید از تلاوت به نام تلاوت منغومه بوده اند که امروزه در بیشتر کشورهای اسلامی متداول است و قاریان قرآن از آن برای تلاوت استفاده می کنند. نخستین پدید آورندگان در زمینه تلاوت منغومه بعضاً موسیقی دانان مصری بوده اند و برخی دیگر نیز صرفاً از موسیقی عربی و مقامات آن به عنوان بستری جهت ابداع این نوع از تلاوت استفاده کرده اند.

این قاریان علاوه بر تلاوت قرآن، گاه در حوزه انشاد دینی که یکی دیگر از هنرهای شنیداری دینی در حوزه موسیقی عربی است فعالیت داشته اند و بدین ترتیب است که می توانیم ارتباط موسیقی دانان و قاریان قرآن را در طول تاریخ تلاوت به نحو بهتری توجیه کنیم.

چنان که در تاریخ موسیقی دینی مشخص است اذان نیز تأثیر مستقیمی در ابداع و رشد فنون تلاوت و انشاد دینی داشته است و این موضوع هم از دیگر زمینه ای قابل بررسی و دقت در این حوزه ها به شمار می رود.

تلاوت قرآن طی دوره های مختلف، نسل های متعددی از قاریان و منشدان را به خود دیده است و پس از این که قوانین عرفی آن طی سال های متمادی مستحکم شده است امروزه به عنوان میراثی ارزشمند در اختیار مسلمانان جهان قرار دارد. عوامل بسیاری بر این جریان تأثیر گذارده اند و افراد زیادی در این دورها ظاهر شده اند که در بخش های بعدی به آنها پرداخته خواهد شد.

لینک کوتاه :

 کد جهت بارگذاری لینک سایت در موبایل و تبلتQR:  تاریخ تلاوت

درباره‌ی مدیریت

مدیریت

۲ دیدگاه

  1. جناب آقایی با عرض سلام ببخشید تبلیغات تمام کسانی که به من بنر داده بودن حذف شد و فعلا تبلیغات توی سایت نداریم

    شما هم آگه خواستین تبلیغات ما رو حذف کنید در رابطه با سیستم افزایش بازدید هم هکه کارا هم انجام دادم اما انگار کد اشتباه بود

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌هاۿموردنیاز علامت‌گذارۿشده‌انؿ#039;


*

code